Akong Kaugalingon Akong Kalibutan
Sa dihang nakamatngon na ako og buot akong nabati ang usa ka bibo nga pamilya. Bibo tungod kay onse man kami kabuok ug dugangan pa sa akong amahan ug inahan busa nahimong 13 kaming tanan. Tungod kay dungan man kami mangaon daghan kaayo mi sa lamisa. Lisod tuod apan bibo kami nga nagakaon. Disiplinado ang akong Amahan busa bisan pa man sa kagamay sa among pagkaon tungod sa kapobrehon segurado gyud nga mabahin-bahin kini sa tanan.
Bisan pa man sa kapit-os ug nagkagidlay nga panginabuhi nagpabilin ang usa ka pamilyang sadya. Daghan ang mougmad sa uma tungod kay daghan man ang akong mga igsoong lalaki pito silang tanan ug upat lang mi kabakaehan. Ako ang nahimong kamanghuran sa mga babaye. Adunay usa ang igsoon nga madre. Nagpuyo kami upat ka kilometro gikan sa lungsod, ang among balay nahimutang sa naglawod-lawod nga kabukiran ug taliwala sa kalubihan sa Bato-bato, Dabaw Oryental. Maingon nato nga alang sa wala maanad og baktas ug pagtikang sa ilang mga tiil sa halayo nga lugar lisod gyud apan alang kanamo duol lamang ug sayon abton ang nahimutangan sa among panimalay.
Gani si tatay dili gyud kapuyon sa paghatod sa iyang produkto ngadto sa lungsod tungod seguro sa iyang pagkaresponsabling amahan. Maningkamot gyud sa pagluwas ug pagtumod og mga produkto aron adunay makaon ang iyang onse ka anak. Sa akong mahinumduman momata gyud ang akong tatay sayo sa kadlawon aron lang sa paghatod sa mga saging nga iyang ibaligya aron makapalit og mga panginahanglanon sa balay sama sa bulad, tresbe, mga sabon, asukar, asin ug vetsin. Inubanan sa iyang katambayong nga mao ang iyang kalabaw, mao pud ni ang rason nganong sa sayong kabuntagon molakaw siya aron dili mainitan ang kalabaw ug matuway niya kini. Pinalangga kaayo sa akong amahan ang iyang katambayayong.
Sa dihang nagsugod na ko sa pagtungha sa pampublikong tulunghan adlaw-adlaw nakong ginabaktas ug ginalayugan ang bali-walo ka kilometro dalan padulong sa akong tulunghaan. Sayo ko sa kadlawon momata kay maligo pa man ko sa balon nga mga usa ka kilometro pud ang kalay-on. Apan wala nako gipanumbaling ang tanan tungod kay gusto gyud ko nga makatiwas sa akong pagtungha tungod kay gusto nako makatabang sa akong ginikanan ug mga igsoon. Dako ang akong pagtuo nga kung aduna akoy mahuman nga propesyon dako ang matabang niini ngadto sa akong mayomok ug nag-antus sa kawad-on nga pamilya. Adlaw-adlaw nako gisagubang ang kakapoy sa pagbaktas aron makaabot sa tulunghaan apan nabuhat nako kining tanan sa walay kalisod nga pamaagi. Daw sama nga nagasakay kog usa ka eroplano gikan sa kinapungkayan sa kabukiran ug mitugpa kini ngadto sa akong tulunghaan. Tiaw mo gud nang morag laging na kadagkuon sa akong batiis, resulta sa kadaladlaw nga pagsubay-subay sa kadalanan.
Kalubian, kasagbutan, kalibunan, ug mga tingog sa langgam ang akong kauban. Mga sagitsit ug huros sa hangin ang modapsay-dapsay sa akong kalawasan, Mabugnaw nga daw sama sa “ice” ug nagabasa nga yamog ang mosaghid sa akong mga lapa-lapa ug sa akong panit. Naga tampisay nga lapok sa kadalanan ang milimin sa akong mga tsinelas ug sa akong batiis. Usa ka tabunok nga kayutaan ang nagasinggit, niagni, ug mihagit kanako aron mahimong malampuson ko sa akong pagtuon diha pampublikong tulunghaan. Mga yawit sa maanindot ug tambok nga mga tanom sa mga mag-uuma nga lig-on nga misulsol kanako diha sa pagpadayon sa akong pakigbugno sa usa ka burges nga tulunghaan. Ug usa ka dakong ngaab sa tingog sa kalaw nga maoy nahimong orasan ang nakapapaspas kanako sa pagtikang aron maabot ang usa ka lugar sa daghang bata ug daghang magtutudlo.
Apan bisan pa man niini nga kahimtang nagpabiling and kahamili sa usa ka buutan nga anak, masulondon, bisan dili nagakuyog sa uma apan pabilin nga lig-on nga miugmad diha sa pagtuon aron mas mapahait pa ang kahibalo diha sa natad sa pagtuon.
Sa dihang nahimong usa ka tinuay nako nga hamtong, akong namatikdan ug napamatud-an ang usa ka nagkagidlay nga katilingban, puno sa problema, puno sa kalisod, puno sa mga naghigwaos nga mga katawhan, puno sa inhustisya, puno sa kaaligot-got nga daw sama sa mga kalag nga wala nabendisyunan.. Ug sa akong pagpanuki-duki akong napamatud-an nga ang tanang kagubot basi diay kini sa ilang kahimtang.
Dili himulag ang akong mga ginikanan sa maong nagkaguhay-hugay nga kahimtang sa katilingban. Bantog ra diay nga bisan unsaon sa akong mga ginikanan sa pagdoble sa ilang paningkamot pabilin nga asin, ginamos, bulad ra gyud kanunay ang ilang mapalit sa kadaghan sa natumod nga mga produkto. Ug diha nako nahuna-hunaan nga ang akong gipakahimayang nasud usa diay kini ka nagdilaab nga katilingban nga daw sama impernong pinuy-anan. Puno sa singgit sa katawhan, puno sa kasamok, ug puno sa kaaligot-got. Diskontento kung imong tan-awon sa taphaw nga pagtan-aw apan kahibalo ko nga aduna silay dakong hinungdan.
Dinhi usab nagasugod ang akong mga pangutana og unsa man diay ang AKONG KAUGALINGON, ug ang AKONG KINABUHI. Nagsugod ang mga kalibog nga dili matukib daw sama linaw sa Surigao Deep. Unsa man diay ang kalibutan nga akong gipuy-an? Unsa man ang akong kapadulngan? Mga pangutana nga nagkinahanglan ug mas lalom nga pagsalom aron matugkad ang mga talinghaga sa kinabuhi aron akong mas masabtan ang AKONG KAUGALINGON, AKONG KINABUHI.
